Τα περισσότερα προγράμματα ανοιχτού λογισμικού προστατεύονται από την άδεια χρήσεως GPL (συνήθως στην πρώτη και δεύτερη έκδοση της άδειας), που δίνει τα εξής δικαιώματα στους χρήστες:
- το δικαίωμα να «τρέξουν» το λογισμικό για κάθε χρήση·
- το δικαίωμα να μελετήσουν πώς λειτουργεί το λογισμικό και να το μετατρέψουν (η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα προαπαιτείται για κάτι τέτοιο)·
- το δικαίωμα να αναδιανείμουν το πρόγραμμα·
- το δικαίωμα να βελτιώσουν το πρόγραμμα και να ανακοινώσουν τις αλλαγές δημόσια (η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα προαπαιτείται για κάτι τέτοιο).
Η επόμενη έκδοση της GPL, που γράφεται αυτόν τον καιρό από τον Richard Stallman με τη νομική συμβουλή του Eben Moglen και του Software Freedom Law Center (SFLC), έχει προκαλέσει αρκετές διαφωνίες και μπόλικα flames στις κοινότητες του ανοιχτού λογισμικού. Τον Ιανουάριο του 2006 το SFLC και το Free Software Foundation Europe ξεκίνησαν μια 12μηνη δημόσια συζήτηση πάνω στις πιθανές αλλαγές που θα εφαρμοστούν στην τρίτη έκδοση της άδειας GPL. Αναμένεται ότι το 2007 θα έχουμε, πιθανότατα, μια τελική έκδοση.
Τα πρώτα πρόχειρα draft, όπως δημοσιοποιήθηκαν από τον R. Stallman, έχουν ειδική μνεία για την προστασία του χρήστη από το Digital Rights Management (DRM), ειδικά όπως αυτό υλοποιείται από το TiVo.
Επειδή ζούμε στην Ελλάδα και το TiVo (δεν μιλάω για το ομώνυμο εβδομαδιαίο τηλεοπτικό περιοδικό) δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό εδώ, πρέπει να πούμε και δυο λογάκια γι’ αυτό: το TiVo χρησιμοποιεί ελεύθερο λογισμικό για τα DVR του και το διανέμει βάσει του GPL έκδοση 2, διαθέτοντας και τον πηγαίο κώδικα στον ιστότοπο της εταιρείας. Όμως, αν και κανείς δεν απαγορεύει στον χρήστη να αλλάξει το πρόγραμμα, δεν θα είναι σε θέση να τρέξει τη νέα έκδοση στο μηχάνημά του, καθώς αυτό διαθέτει τεχνολογία DRM και το εκτελέσιμο πρέπει να υπογραφτεί ψηφιακά με ένα προσωπικό κλειδί από την ίδια την TiVo (επιπλέον, κάθε μηχάνημα της TiVo έχει ξεχωριστό σετ δημόσιου/ιδιωτικού κλειδιού). Με άλλα λόγια, μόνο η TiVo μπορεί να επιλέξει τι μπορείτε να τρέξετε στα μηχανάκια της.
Οι πρακτικές που περιγράφω παραπάνω δεν είναι συμβατές με το πνεύμα των αδειών GPL, σύμφωνα με το Free Software Foundation. Έτσι αποφασίστηκε να βγει μια τρίτη έκδοση της GPL που θα έχει όλες εκείνες τις ασφαλιστικές δικλείδες για να αποτρέψει παρόμοιες πρακτικές.
Προς έκπληξη πολλών, υπήρξαν αντιρρήσεις στο θέμα από τον Linus Torvalds, πνευματικό πατέρα του Linux, και από άλλους developers του πυρήνα. Οι αντιρρήσεις τους όμως, παρά τη γενική εντύπωση που έχει δοθεί σε πολύ κόσμο, δεν σχετίζονται με το τμήμα του πρόχειρου που αναφέρεται στο DRM ή στις πατέντες λογισμικού, αλλά με τον ορισμό του πηγαίου κώδικα που πρέπει να είναι διαθέσιμος. Το κομμάτι που προκαλεί την όλη διαφωνία είναι αυτό:
The Corresponding Source also includes any encryption or authorization keys necessary to install and/or execute modified versions from source code in the recommended or principal context of use, such that they can implement all the same functionality in the same range of circumstances. (For instance, if the work is a DVD player and can play certain DVDs. If the work communicates with an online service, it must be possible for modified versions to communicate with the same online service in the same way such that the service cannot distinguish.) A key need not be included in cases where use of the work normally implies the user already has the key and can read and copy it, as in privacy applications where users generate their own keys. However, the fact that a key is generated based on the object code of the work or is present in hardware that limits its use does not alter the requirement to include it in the Corresponding Source.
Κάτι τέτοιο έχει ως αποτέλεσμα κάθε πυρήνας που έχει άδεια GPL έκδοση 3 να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περιβάλλοντα όπου το DRM χρησιμοποιείται για την εξασφάλιση ασφάλειας. Μην ξεχνάμε ότι το DRM δεν είναι πάντα κακό: οι ιατρικοί υπολογιστές συχνά το χρησιμοποιούν για την εξασφάλιση του ιατρικού απορρήτου (…και άλλες φορές απλά για την επιβολή αγοράς καινούριου λογισμικού). Από την άλλη, δεν χρειάζεται πολλή φαντασία για να σκεφτεί κανείς δεκάδες πραγματικά διαβολικές εφαρμογές του DRM.
Τότε, το GPL θα μας σώσει από όλα αυτά; Όχι, δεν πρόκειται να μας σώσει. Κάποιος που επιθυμεί να εφαρμόσει το DRM μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιεί άλλα λειτουργικά συστήματα ή άλλου τύπου άδειες — όπως το FreeBSD ή το OpenSolaris, για να μην μιλήσω για τελείως κλειστά λειτουργικά όπως τα προϊόντα της MS. Το μόνο που χρειάζεται είναι το κατάλληλο hardware.
Τελικά, ποιος πιστεύεις ότι έχει δίκιο; Φυσικά, και οι δύο. Το FSF πρέπει να προσπαθεί να εγγυηθεί τα δικαιώματα που έχει ο χρήστης GPL λογισμικού, και όσοι αναπτύσσουν τον πυρήνα πρέπει να μην έχουν περιορισμούς στο hardware πάνω στο οποίο τρέχει το kernel. Για εμένα προσωπικά —αν μετρά η γνώμη μου— η GPL v3 έχει πολλά να προσφέρει· ίσως όμως χρειάζεται μια ειδικότερη προσέγγιση στο θέμα του kernel, χωρίς την προαναφερθείσα παράγραφο. Αν και θα ήθελα το desktop μου να βασίζεται σε DRM-free λογισμικό, πιστεύω ότι θα ήταν πολύ χρήσιμο να υιοθετήσουμε την GPL v3 στις εφαρμογές, πλην του πυρήνα.
Για να ξεκαθαρίσουμε πού στέκεται η GPL σε σχέση με άλλες δημοφιλείς άδειες, δες τον παρακάτω συγκριτικό πίνακα — πάτησε μια γραμμή για εξήγηση:
| GPL | LGPL | MIT | Apache 2 |
|---|