Το παρόν άρθρο είναι μια ευγενική συνεισφορά του Θοδωρή Λύτρα.

Στα 7 χρόνια που ασχολούμαι με το Linux, σύντροφός μου στη διαδρομή υπήρξε και είναι ακόμη η διανομή της SuSE. Πρώτα η έκδοση 6.3, μετά η 7.3, η 9, και τώρα η 10. Η γοητεία που μου ασκεί το YaST είναι σχεδόν ερωτική. Ο υψηλός βαθμός ολοκλήρωσης, η λογική του «everything including the kitchen sink», είναι στοιχεία που δύσκολα μπορώ να βρω σε άλλη διανομή. Με τη SuSE αισθάνομαι τόσο οικεία όσο με καμία άλλη διανομή, και δε θα την άλλαζα με τίποτα.

Ήταν επομένως λογικό τα νέα της συνεργασίας Novell-Microsoft να μου προκαλέσουν έντονη απορία και προβληματισμό. Είναι δυνατόν ένας από τους μεγαλύτερους εμπορικούς υποστηρικτές του Linux να συμμαχεί με τον εχθρό; Οι απόψεις που ακούγονται είναι πάρα πολλές, και περιλαμβάνουν πολλές «αντανακλαστικές» αντιδράσεις κατά της «προδότριας» Novell, χωρίς ιδιαίτερη ανάλυση του γεγονότος. Πού βρίσκεται λοιπόν η αλήθεια; Ποια τα καλά και τα κακά της συμφωνίας, και —το κυριότερο— για ποιους; Ύστερα από πολλή μελέτη των ανακοινωθέντων και των διάφορων απόψεων, ένα είναι απολύτως σαφές στο δικό μου μυαλό: το πόσο η συμφωνία θα επηρεάσει προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση θα εξαρτηθεί από εξωγενείς παράγοντες τους οποίους αυτή τη στιγμή δε γνωρίζουμε. Επειδή όμως η συνεργασία Novell-Microsoft είναι τεράστιο σαν γεγονός, θα επιχειρήσω μια λεπτομερή ανάλυση των διαφόρων παραμέτρων του θέματος.

DISCLAIMER: Τονίζω ότι δεν είμαι ειδικός· τα παρακάτω είναι προσωπικές μου εκτιμήσεις, και την ευθύνη για τη διαμόρφωση της δικής σας γνώμης την έχετε εσείς. Συνιστώ να διαβάσετε και άλλες πηγές εκτός της παρούσας ανάλυσης.

(1) Η συμφωνία των πατεντών

Σχεδόν όλοι συμφωνούν ότι εδώ βρίσκεται το ζουμί, και όλα τα άλλα είναι λίγο-πολύ προφάσεις. Αντίθετα με τις παραδοσιακές patent cross-licensing συμφωνίες, πρόκειται για μια αμοιβαία υπόσχεση μη-μηνύσεων από τις δύο εταιρίες. Στο πλαίσιο αυτό, η Microsoft θα κάνει μια εφάπαξ χρηματική πληρωμή στη Novell, η οποία όμως θα πληρώνει στη Microsoft σε τακτική βάση ένα ποσό (running royalty) με βάση τα έσοδά της από opensource προϊόντα. Η Microsoft υπόσχεται μάλιστα να μη μηνύσει και μερικές κατηγορίες ανεξάρτητων opensource developers που συνεισφέρουν κώδικα στη διανομή OpenSUSE.

Μέσω της διατύπωσης της συμφωνίας σαν αμοιβαία υπόσχεση μη-μηνύσεων, αποφεύγουν οι δύο εταιρίες την ανάγκη να κατονομάσουν ποιες είναι οι πατέντες της καθεμίας που παραβιάζει η άλλη. Είναι δε σαφές ότι πρόκειται και για πατέντες που η Novell πιθανώς «παραβιάζει» στα εμπορικά και κλειστού κώδικα προγράμματά της, και όχι απαραιτήτως στο Linux. Είναι όμως εξίσου σαφές ότι το running royalty που θα πληρώνει η Novell στη Microsoft είναι μια άμεση αναγνώριση για την ύπαρξη παραβάσεων πατεντών στο Linux. Αυτό είναι μια κολοσσιαία οπισθοδρόμηση στον αγώνα κατά των πατεντών λογισμικού, που αυτή τη στιγμή είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ύπαρξη του Linux και του ανοιχτού/ελεύθερου λογισμικού γενικότερα. Τώρα η Microsoft μπορεί να μηνύσει τον οποιονδήποτε και βάσιμα να ισχυριστεί στο δικαστήριο ότι ένας από τους μεγαλύτερους εμπορικούς διανομείς Linux αναγνώρισε τα «δίκαιά» της και ήρθε σε συμβιβασμό μαζί της.

Αυτό σημαίνει ότι η Microsoft θα αρχίσει να μοιράζει μηνύσεις δεξιά κι αριστερά προκειμένου να σκοτώσει το Linux; Κανείς δεν ξέρει, συμπεριλαμβανομένης —πιστεύω— της Microsoft. Το νομικό χάος που επικρατεί πίσω από τα θέματα πατεντών λογισμικού είναι τέτοιο που οι επιπτώσεις μιας τέτοιας κίνησης μπορεί να είναι απρόβλεπτες και για την ίδια τη Microsoft, η οποία έχει γίνει κατά καιρούς στόχος και η ίδια τέτοιων μηνύσεων. Υπάρχει το προηγούμενο της Eolas, η οποία μήνυσε τη Microsoft και της απέσπασε μισό δισ. δολάρια. Μεγάλες εταιρίες του χώρου, αλλά και η ίδια η Novell, πριν την παρούσα συμφωνία είχαν απειλήσει με πόλεμο πατεντών την Microsoft αν στραφεί κατά του Linux. Μάλιστα για τον σκοπό αυτό συνεστήθη και το Open Invention Network, που μαζεύει πατέντες εν είδει… πολεμοφοδίων, για να χρησιμοποιηθούν σε μια τέτοια νομική σύρραξη — σύρραξη από την οποία όλοι έχουν να χάσουν τόσα πολλά ώστε η κατάσταση να έχει παραλληλιστεί με τον ψυχρό πόλεμο και το δόγμα της «αμοιβαίας αυτοκαταστροφής».

Πρέπει να διευκρινιστεί το εξής: ποιον θα μπορούσε να αφορά μια επιθετική κίνηση (μήνυση) της Microsoft σχετικά με τις πατέντες λογισμικού; Σίγουρα όχι μεμονωμένους developers ή χρήστες, καθώς τα οφέλη θα ήταν αμελητέα και το κόστος της αρνητικής δημοσιότητας τεράστιο. Κατά πάσα πιθανότητα ούτε εταιρικούς χρήστες του Linux, αφού είναι αντιπαραγωγικό μια εταιρία να μηνύει τους —δυνητικούς— πελάτες της. Ο προφανής στόχος μιας πιθανής μήνυσης είναι οι μεγάλες εταιρίες που υποστηρίζουν το Linux, όπως η RedHat. Και μη ξεχνάμε ότι πρόσφατα η Oracle (2η μεγαλύτερη εταιρία λογισμικού μετά τη Microsoft) ανακοίνωσε την παροχή ανεξάρτητων υπηρεσιών υποστήριξης στους χρήστες προϊόντων RedHat. Και τι κοινό έχουν η Microsoft και η Novell; Θέλουν να πλήξουν την Oracle και τη RedHat αντίστοιχα.

Θα τολμήσει λοιπόν να ρίξει η Microsoft τον πρώτο πυρηνικό πύραυλο (μήνυση κατά της RedHat); Μετά τη συμφωνία Microsoft-Novell, θα πρέπει να θεωρείται πιθανό. Η συμφωνία υπό αυτό το πρίσμα μοιάζει σαν τη συμμαχία Χίτλερ-Στάλιν. Με καλυμμένα τα νώτα της και με τη «συνθηκολόγηση» της Novell σαν ισχυρό επιχείρημα για το δικαστήριο, η Microsoft δημιουργεί τις ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για να ξεκινήσει —αν το θελήσει— τον ολοκληρωτικό πόλεμο πατεντών κατά του ανοιχτού λογισμικού. Μετά την πλήρη αποτυχία του «πολέμου δι’ αντιπροσώπων» (proxy war — κάτι σαν τον πόλεμο της Κορέας) τον οποίο η Microsoft διεξήγαγε μέσω της SCO, έρχεται η ώρα των μεγάλων αποφάσεων. Η έλευση των Windows Vista βάζει χρονικό ορίζοντα: αν η αποστροφή στα Vista είναι τέτοια ώστε όλο και περισσότεροι πελάτες στραφούν στο Linux (όπως προσωπικά εκτιμώ ότι θα συμβεί), τότε η Microsoft μπορεί να σκεφτεί να αντιστρέψει τους όρους με μία μήνυση εναντίον του Linux και των βασικών εμπορικών υποστηρικτών του.

Επομένως υπάρχει η περίπτωση ο πόλεμος των πατεντών να παραμείνει ψυχρός — αυτό θεωρώ προσωπικά και ως πιο πιθανό ενδεχόμενο. Το παιχνίδι τότε θα γίνει στον ψυχολογικό τομέα, με βάση τον φόβο μιας νομικής αντιπαράθεσης με τη Microsoft, κυρίως από τη μεριά των πελατών λογισμικού. Το πόσο θα πιστέψει η αγορά το FUD (fear, uncertainty and doubt) που καλλιεργείται ήδη, δεν μπορεί να το ξέρει κανένας. Είναι όμως σίγουρο ότι η συμφωνία προσδίδει βασιμότητα στις αιτιάσεις περί πατεντών της Microsoft. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρόεδρός της, Steve Ballmer, ήδη καλεί τους εμπορικούς διανομείς Linux να συνάψουν συμφωνίες μαζί της για να μην μηνυθούν.

Ένα άλλο συναφές ερώτημα είναι το κατά πόσον η Novell θα ωφεληθεί εμπορικά. Ουσιαστικά η εταιρία προβάλλει την «προστασία από μηνύσεις της Microsoft» ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Πρέπει όμως να τονιστεί ότι εταιρίες όπως η RedHat και η Oracle ήδη παρέχουν παρόμοιες εγγυήσεις (indemnification) στους πελάτες τους. Γι’ αυτό εκτιμώ ότι οι πωλήσεις της Novell δεν θα ενισχυθούν ιδιαίτερα. Αλλά ακόμη κι αν ενισχυθούν, μακροπρόθεσμα το συνολικό μερίδιο αγοράς του Linux θα πληγεί, αφού η αγορά θα έχει πιστέψει το FUD της Microsoft — και αυτό θα σημαίνει ζημιά και για τη Novell. Άρα η εταιρία χάνει σε κάθε περίπτωση. Επιπλέον η στάση της είναι ηθικά απολύτως καταδικαστέα, γιατί πλήττει καίρια και εκούσια το λογισμικό από το οποίο βγάζει και η ίδια κέρδη.

Όσο για την ψευδαίσθηση που μπορεί να έχει η Novell ότι θα πάρει μερίδιο από τα Windows, την απάντηση τη δίνει ο ίδιος ο Steve Ballmer: «Αν με ρωτήσετε τι να βάλω, θα σας πω Windows, Windows, Windows. Αλλά αν μου πείτε “όχι, θέλω και Linux”, τότε θα σας πω να βάλετε SuSE».

(2) Τα «παράπλευρα» των πατεντών

Ένα από τα παράπλευρα ζητήματα είναι η υπόθεση του Mono, για το οποίο υπήρχε έντονος φόβος για μηνύσεις. Ο Miguel de Icaza, δημιουργός του Mono, γράφει περιχαρής στο blog του ότι ο κίνδυνος εξέλιπε. Σε νεότερη καταχώρηση όμως γράφει πως η στρατηγική της ομάδας των developers για την αποφυγή καταπάτησης πατεντών παραμένει ως έχει. Πολύ σοφό, διότι ουσιαστικά τίποτα δεν άλλαξε για το Mono: φαίνεται ότι προστατεύεται μόνο (sic) εφόσον τρέχει κάτω από το SuSE Linux — οποιονδήποτε άλλο τρέχει τον ίδιο κώδικα σε άλλη διανομή, η Microsoft δεν υπόσχεται πως δεν θα τον μηνύσει.

Για την πιθανή ασυμβατότητα με την άδεια GNU GPL: έχει δηλωθεί ότι η συμφωνία σχεδιάστηκε ώστε να μην την παραβιάζει. Ο ίδιος ο Eben Moglen, δικηγόρος του Free Software Foundation, παραδέχεται ότι η συμφωνία πιθανόν παραβιάζει την GPL, αλλά εξαρτάται από λεπτομέρειες που δεν έχουν γίνει γνωστές. Το κλειδί φαίνεται να είναι στη διατύπωση ως «υπόσχεση μη-μηνύσεων»: θεωρητικώς η Novell δεν ισχυρίζεται ότι το Linux παραβιάζει πατέντες, απλώς πληρώνει την Microsoft για να μην το ισχυριστεί στο δικαστήριο. Σε απλά ελληνικά, νταβατζηλίκι.

Ως προς την περίφημη προστασία που προσφέρει στους μεμονωμένους opensource developers: η πιθανότητα να κινηθεί η Microsoft εναντίον μεμονωμένου developer ήταν ήδη πρακτικά μηδενική. Ιδιαίτερη αξία έχει ο όρος ότι, κατά την υποβολή λογισμικού στο opensuse.org, ο developer ΔΕΝ μεταβιβάζει οποιοδήποτε δικαίωμα πάνω σε πνευματικά δικαιώματα της Microsoft — δηλαδή ο developer δεν έχει τα πλήρη δικαιώματα στο λογισμικό που υποβάλλει, κάτι που είναι κατάφορη παραβίαση της GPL. Το σύνολο των διατυπώσεων προκαλεί θυμηδία, ιδιαίτερα το σημείο ότι η Microsoft δεν θα μηνύσει χομπίστες developers για τη δημιουργία και προσωπική χρήση των έργων τους, αλλά θα τους μηνύσει αν τα διανείμουν.

(3) Η τεχνολογική συνεργασία και η διαλειτουργικότητα

Η συμφωνία περιλαμβάνει διατάξεις για τη βιομηχανική συνεργασία στην κατεύθυνση της καλής διαλειτουργικότητας Windows–Linux. Και πάλι η Microsoft βγαίνει κερδισμένη. Το φιλέτο ακούει στο όνομα virtualization: η Novell χάρη στο Xen έχει πολύτιμη εμπειρία, και η Microsoft θα ήθελε πάρα πολύ να φτιάξει κάτι αντίστοιχο στα Windows. Έτσι η Novell βοηθά τη Microsoft να κρατήσει τη θέση της στον τομέα, χωρίς σοβαρό αντάλλαγμα.

Η συνεργασία στη διαλειτουργικότητα των open document format είναι άλλος ένας προβληματικός τομέας. Το openoffice.org χρησιμοποιεί το [διεθνώς αποδεκτό](https://en.wikipedia.org/wiki/OASIS_(organization), ανοιχτό και προτυποποιημένο format OpenDocument (ODF)· αν η Microsoft ήθελε πραγματική διαλειτουργικότητα θα το υιοθετούσε. Αντ’ αυτού επέλεξε το δικό της OpenXML, που δεν είναι και τόσο open. Με βάση τη συμφωνία, η Novell θα αναπτύξει ένα plugin ανάγνωσης OpenXML για το openoffice.org — αλλά μόνο για τη δική της εμπορική διανομή· η υπόλοιπη κοινότητα ας τα βγάλει πέρα μόνη της. Το πλήγμα στο ODF είναι περισσότερο ψυχολογικό παρά ουσιαστικό, σε μια εποχή που το ODF πρέπει να προβληθεί σαν η επιλογή όλων πλην της Microsoft.

(4) Ο αντίκτυπος της συμφωνίας στην κοινότητα

Αρνητικός. Υπάρχει μεγάλη μερίδα χρηστών που θεωρούν έσχατη προδοσία τη συνεργασία με τη Microsoft. Στα forum της opensuse γίνεται χαμός, και πολλοί δηλώνουν ότι θα αλλάξουν διανομή. Το εντυπωσιακό είναι ότι, αν διαβάσει κανείς τα ψιλά γράμματα, η συμφωνία ουσιαστικά δεν καλύπτει την διανομή OpenSUSE σαν προϊόν (γιατί η Novell δεν λαμβάνει έσοδα από αυτή): αν κάποιος την κατεβάσει και την εγκαταστήσει, η Microsoft δεν υπόσχεται ότι δεν θα τον μηνύσει — τον καλύπτει μόνο αν έχει αγοράσει αντίτυπο από τη Novell.

Έτσι η Novell τινάζει στον αέρα την «κοινότητα» που δημιούργησε, και το βάρος του development πέφτει στην ίδια. Η ειρωνία είναι ότι σκάβει τον ίδιο της τον λάκκο: αν η SuSE μείνει πίσω έναντι των άλλων διανομών, το ίδιο θα συμβεί και με τα εμπορικά της προϊόντα. Το 2007 είναι η χρυσή ευκαιρία για το Linux να «αρπάξει» όσους χρήστες δεν θα αναβαθμιστούν στα Vista — και ό,τι του αφαιρεί δυναμική τώρα δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή.

Έχει λεχθεί ότι η κίνηση της Novell θα διασπάσει την κοινότητα. Μάλλον όμως θα την αφυπνίσει: ο ιδρυτής του Fedora project καλεί την κοινότητα να συνεισφέρει, επικαλούμενος τις αξίες του ελεύθερου λογισμικού. Αυτή η αφύπνιση είναι ίσως το μόνο καλό από την ιστορία. Η φωνή του Richard Stallman ποτέ δεν ήταν πιο επίκαιρη.

(5) Από καρκίνωμα, συνεταιράκια

Δεν πάει πολύς καιρός που ο Steve Ballmer αποκαλούσε το Linux «καρκίνωμα» και «κομμουνιστές» όσους ασχολούνται με το ελεύθερο λογισμικό. Η αλλαγή της στάσης του είναι το λιγότερο θεαματική. Στον επικοινωνιακό τομέα δεν αμφιβάλλει κανείς ότι το μήνυμα πέρασε: το Linux ήρθε για να μείνει, και το αναγνωρίζει και η εταιρία που το θεωρούσε τον #1 κίνδυνο. Η αλλαγή τακτικής — που ενώ πριν ήθελε να ξεριζώσει το ελεύθερο λογισμικό «απ’ έξω», τώρα προσπαθεί «από μέσα» — είναι η καλύτερη απόδειξη της εδραίωσής του.

(6) Τελικά εσύ θα πετάξεις στα σκουπίδια τη SuSE;

Όχι. Η αγαπημένη μου διανομή δεν φταίει για τα καμώματα της Novell. Φοβούμαι όμως πολύ για το μέλλον της, και για το ενδεχόμενο να έχει την ζοφερή τύχη της Caldera. Πρέπει όμως να τονιστεί ότι η SuSE σχεδόν στο σύνολό της αποτελείται από ανοιχτό και ελεύθερο λογισμικό· ακόμη και το YaST βρίσκεται υπό την άδεια GPL. Έτσι στα forums της κοινότητας opensuse έχει ήδη γίνει λόγος για [fork](https://en.wikipedia.org/wiki/Fork_(software_development), ώστε να συνεχιστεί η ανάπτυξη μακριά από την κηδεμονία της Novell. Είναι αξιοσημείωτο ότι, σε αντίθεση με τις άλλες διανομές, όλα αυτά τα χρόνια δεν έχει υπάρξει κανένα fork της SuSE (η ίδια ξεκίνησε ως fork του slackware). Ίσως έφτασε η ώρα — μια ιδέα που θα υποστήριζα με θέρμη.

(7) Συνοπτικά

Η συμφωνία Novell-Microsoft ασφαλώς είναι μια ιδιαίτερα αρνητική εξέλιξη, και θα συμφωνήσω με τη διατύπωση του groklaw: «Η Novell ξεπουλιέται». Αναγνωρίζει στη Microsoft δικαιώματα πατεντών πάνω στο ελεύθερο λογισμικό, χωρίς να τις κατονομάζει· δημιουργεί κλίμα φόβου στην αγορά· ενθαρρύνει τη Microsoft να ξεκινήσει πόλεμο πατεντών αν στριμωχτεί· και τη βοηθά να μη μείνει πίσω στο virtualization και να επιβάλλει το OpenXML έναντι του OpenDocument.

Παράλληλα, η Novell ακολουθεί μια τακτική επιζήμια για το σύνολο του Linux. Πολύ δύσκολα θα αποκομίσει απτά εμπορικά οφέλη, και αυτά στην καλύτερη περίπτωση θα είναι βραχυπρόθεσμα· αντίθετα, καταστρέφει την κοινότητα OpenSUSE και άρα πλήττει τη βάση από την οποία φτιάχνει τα ίδια της τα προϊόντα.

Σε κάθε περίπτωση όμως δεν ήρθε το τέλος του κόσμου για το Linux. Η τάση δεν πρόκειται να αναστραφεί — το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Και το «παραστράτημα» της Novell είναι ένα σημαντικό μάθημα για όλη την κοινότητα: για τη σημασία που έχει να διαφυλάξουμε το ελεύθερο λογισμικό, χωρίς συμβιβασμούς και καιροσκοπισμούς.