Προσωπικά, από αυτό το βήμα (και όχι μόνο) έχω εκφράσει τον προβληματισμό μου για διάφορες πατέντες που εγκρίνει κατά καιρούς το Γραφείο Πατεντών και Εμπορικών Σημάτων του Υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ — πρακτική που έχει οδηγήσει ουσιαστικά στη δημιουργία εταιρειών που αγοράζουν ή δημιουργούν πατέντες όχι για να εκμεταλλευτούν εμπορικά μια τεχνολογία, αλλά για να είναι σε θέση να μηνύσουν όποιον κάνει κάτι τέτοιο.
Μια εξαιρετική εκπομπή που ρίχνει φως στον κόσμο των patent trolls είναι η εκπομπή του This American Life με θέμα τις πατέντες με τίτλο «When patents attack!»· μάλιστα ο αναγνώστης του blog μου Κωστής Μουσαφείρης μετέφρασε όλο το transcript της εκπομπής στα Ελληνικά.
Πριν λίγο καιρό βρήκα μια αρκετά ενδιαφέρουσα επιστημονική μελέτη από το Boston University School of Law σχετικά με το κατά πόσο οι δραστηριότητες των patent trolls βλάπτουν την οικονομία.
Στην αρχή της, η μελέτη αναφέρει ότι οι «non-practicing entities» (NPEs) — οι εταιρείες που δεν παράγουν προϊόντα από μια πατέντα αλλά διαχειρίζονται την άδεια χρήσης της — ιστορικά είχαν διευκολύνει τις αγορές τεχνολογίας και την αύξηση των κερδών των μικρών εφευρετών. Αλλά μια νέα γενιά από NPEs προέκυψε τα τελευταία χρόνια· αυτές αποκτούν, εκμεταλλεύονται (και μηνύουν) σε πρωτοφανή κλίμακα, με χιλιάδες κατηγορούμενους σε εκατοντάδες δίκες. Βοηθούν άραγε αυτές τις τεχνολογικές αγορές και αυξάνουν πραγματικά τα κίνητρα για τους εφευρέτες, ή μήπως είναι patent trolls που εκμεταλλεύονται τις αδυναμίες του συστήματος πατεντών;
Στη συνέχεια, η μελέτη εξετάζει τι συμβαίνει στη μετοχή ενός κατηγορούμενου όταν κατατίθεται αγωγή για πατέντες από μια NPE· έτσι εκτιμάται η επίδραση που έχει η αγωγή στην κεφαλαιοποίηση της επιχείρησης, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις τάσεις της αγοράς και τυχαίους παράγοντες. Με βάση αυτά, η μελέτη υπολογίζει ότι οι αγωγές των NPEs είχαν ως αποτέλεσμα απώλεια πλούτου της τάξης του μισού τρισεκατομμυρίου δολαρίων (500 δισ. $ — περισσότερο και από το ΑΕΠ πολλών κρατών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας και της Κύπρου… μαζί) από το 1990 μέχρι το 2010. Τα τέσσερα τελευταία έτη, ο πλούτος που χάθηκε ήταν κατά μέσο όρο 80 δισ. δολάρια ανά έτος. Η πλειοψηφία των κατηγορουμένων ήταν εταιρείες τεχνολογίας που κάνουν μεγάλες επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη. Στον βαθμό που αυτές οι αγωγές αντιπροσωπεύουν ένα αναπόφευκτο κόστος για τις εταιρείες που αναπτύσσουν τεχνολογία, μειώνουν τα κέρδη τους από τεχνολογικές επενδύσεις — και άρα μειώνουν τα κίνητρά τους να καινοτομούν.
Με τη διερεύνηση των στοιχείων εισηγμένων στο χρηματιστήριο NPEs διαπιστώθηκε ότι πολύ μικρό μέρος της απώλειας πλούτου αποτελεί κέρδος για τους εφευρέτες. Με άλλα λόγια, η απώλεια των κινήτρων για τις επιχειρήσεις που κατηγορούνται είναι δυσανάλογη της αύξησης των κινήτρων για τους εφευρέτες.
Επίσης, η μελέτη εντοπίζει ότι οι μηνύσεις αυτές έχουν συγκεκριμένο χαρακτήρα: είναι εστιασμένες στο λογισμικό και στις σχετικές με αυτό τεχνολογίες, στοχεύουν επιχειρήσεις που ήδη έχουν αναπτύξει τεχνολογία, και οι περισσότερες στρέφονται εναντίον μεγάλων εταιρειών. Στο βιβλίο των συγγραφέων της μελέτης με τίτλο «Patent Failure», οι συντάκτες αναφέρουν ότι οι υποθέσεις πατεντών λογισμικού εκδικάζονται πιο συχνά διότι έχουν «ασαφή όρια»: το πεδίο εφαρμογής τους δεν είναι σαφές, συχνά είναι γραμμένες σε ασαφή γλώσσα, και οι εταιρείες τεχνολογίας δεν μπορούν εύκολα να κατανοήσουν τι ακριβώς διεκδικούν. Φαίνεται ότι ένα μεγάλο ποσοστό των NPEs εκμεταλλεύεται αυτές τις αδυναμίες.
Η μελέτη συμπεραίνει ότι η απώλεια δισεκατομμυρίων που σχετίζεται με τις αγωγές αυτές βλάπτει την κοινωνία: ενώ αυξάνουν τα κίνητρα για τη συγκέντρωση αόριστων και ευρείας εφαρμογής πατεντών, μειώνουν τα κίνητρα για πραγματική καινοτομία.
Δεν είμαι σε θέση να επιβεβαιώσω τα αποτελέσματα της μελέτης — όχι γιατί δεν τα πιστεύω (κάθε άλλο), αλλά επειδή δεν είμαι ούτε οικονομολόγος ούτε νομικός. Ωστόσο, νομίζω ότι αποτελεί απάντηση σε όσους ισχυρίζονται ότι οι πατέντες δεν μειώνουν τα κίνητρα για καινοτομία. Όπως το καταλαβαίνω εγώ, οι πατέντες με αόριστο και ασαφή χαρακτήρα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην οικονομία και στην κοινωνία γενικότερα, και αποτελούν πρόβλημα του συστήματος πατεντών που, σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία, επηρεάζει όχι μόνο τις ΗΠΑ αλλά και άλλα κράτη.