Update note: this post uses fashion as a copyright analogy and reflects the era’s source material; it is best read as a historical argument, not a current legal summary.
Πριν από λίγες μέρες, ο φίλος αναγνώστης του elkos.gr Δημήτρης Γλενταδάκης μού έστειλε ένα email σχετικά με την ομιλία της κυρίας Johanna Blakley για την ελεύθερη κουλτούρα της μόδας, την οποία μπορείτε να δείτε παρακάτω. Βλέπετε, στη βιομηχανία της μόδας δεν υπάρχει copyright ή πατέντα στο σχέδιο ενός ρούχου… η προστασία στη βιομηχανία της μόδας περιορίζεται στο εμπορικό σήμα, και η πραγματικότητα είναι πως η ίδια η βιομηχανία εκμεταλλεύτηκε αυτήν ακριβώς την ιδιαιτερότητα: ότι μπορούσε κανείς να αντιγράψει, να βελτιώσει και να μετατρέψει τα ρούχα κατά το δοκούν, γιατί θεωρούνται χρηστικά αντικείμενα.
Όμως, πέρα από τα σημαντικά —σίγουρα— οικονομικά μεγέθη, υπάρχει μια πτυχή της ιστορίας που δεν ανέπτυξε η κυρία Blakley στην ομιλία της, την οποία τυχαίνει να έχω ζήσει στο άμεσο περιβάλλον μου: αυτή της συνοικιακής μοδίστρας. Με λίγες πρώτες ύλες, μια ραπτομηχανή και μπόλικο ταλέντο, μια μοδίστρα μπορούσε να δημιουργήσει μια τεράστια γκάμα πραγμάτων που έμοιαζαν πολύ με ρούχα μεγάλων σχεδιαστών, κάνοντας μετατροπές είτε από στιλιστική άποψη, είτε για την ευκολία τους, είτε γιατί έτσι εξυπηρετούσαν τα σενάρια χρήσης του πελατολογίου τους.
Και μπορεί όντως τα σχέδια των ενδυμάτων να μην ήταν συχνά αντικείμενο πατεντών· όμως ακόμη και αυτή η βιομηχανία πέρασε την κρίση των πατεντών της. Η αλήθεια είναι ότι γύρω στα 1850, η βιομηχανία της μόδας —και ειδικότερα ένα από τα πλέον βασικά μέσα παραγωγής της, η ραπτομηχανή— υπήρξε αντικείμενο του πρώτου μεγάλου «πολέμου πατεντών», εφάμιλλου σε μέγεθος με τον σύγχρονο πόλεμο πατεντών που μαίνεται σε διάφορα μέτωπα.
Μπορούμε τελικά να πάρουμε μαθήματα από τη βιομηχανία της μόδας; Νομίζω ότι αξίζει τον κόπο να δούμε την ιστορία και να εξετάσουμε τη σημερινή πραγματικότητα. Όπως θα δείτε από το βίντεο που ακολουθεί, ακόμη και όταν ο προστατευτισμός του copyright και των πατεντών δεν υπάρχει, η καινοτομία και η κερδοφορία είναι υπαρκτές. Από την άλλη —και αυτό πρέπει να το υπενθυμίσουμε— ακόμη και ο πόλεμος των ραπτομηχανών ουσιαστικά τέλειωσε με τη δημιουργία ενός κοινού αποθετηρίου πατεντών μεταξύ των κατασκευαστών ραπτομηχανών.
Δεν ξέρω αν ποτέ φτάσουμε να δούμε και άλλους τομείς της τεχνολογικής μας οικονομίας με την ίδια οπτική που βλέπουμε τη βιομηχανία της μόδας· όμως, όπως εκ των πραγμάτων χρειαζόμαστε φθηνή πρόσβαση σε ρούχα —και μέχρι ενός σημείου την έχουμε εξασφαλίσει— έτσι, όσο οι δραστηριότητές μας εξαρτώνται όλο και περισσότερο από τεχνολογικές υποδομές, θα υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη αυτές οι υποδομές να είναι προσβάσιμες σε μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού. Μπορεί τη θέση της μοδίστρας της γειτονιάς να την έχει η web designer του χωριού ή ο embedded developer της πόλης, αλλά ίσως αυτή η εποχή να είναι πολύ πιο κοντά από ό,τι θέλουμε να πιστεύουμε… αν δεν έχει ήδη έρθει.
Αν θέλετε, ρίξτε μια ματιά στο βίντεο (με ελληνικούς υπότιτλους) που ακολουθεί.